Μεταφυσική
Η μεταφυσική είναι ένας από τους βασικότερους κλάδους της φιλοσοφίας και μελετά τις θεμελιώδεις αρχές της πραγματικότητας, πέρα από το αντικείμενο των επιμέρους επιστημών. Παραδοσιακά περιλαμβάνει την οντολογία, η οποία εξετάζει τη φύση του όντος και της ύπαρξης, καθώς και την κοσμολογία, που διερευνά την προέλευση, τη δομή και τη φύση του σύμπαντος. Παράλληλα, επιδιώκει να ερμηνεύσει τις πρώτες αρχές και τη βαθύτερη φύση της πραγματικότητας.
Η λέξη «μεταφυσική» προέρχεται από την αρχαία ελληνική έκφραση «τὰ μετὰ τὰ φυσικά», δηλαδή «τα έργα που ακολουθούν τα Φυσικά». Ο όρος καθιερώθηκε από μεταγενέστερους εκδότες των έργων του Αριστοτέλη, οι οποίοι τοποθέτησαν τα βιβλία που πραγματεύονταν το ον, τις πρώτες αρχές και τα πρώτα αίτια αμέσως μετά το έργο του «Φυσικά». Ο ίδιος ο Αριστοτέλης αποκαλούσε αυτό το πεδίο «πρώτη φιλοσοφία», όρος που αργότερα ταυτίστηκε με τη μεταφυσική.
Στη σύγχρονη φιλοσοφία, η μεταφυσική εξετάζει θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με την ύπαρξη, την ταυτότητα, τον χώρο, τον χρόνο, την αιτιότητα, την ελευθερία της βούλησης και τη σχέση μεταξύ νου και ύλης. Σημαντική συμβολή στην ανάπτυξή της είχαν φιλόσοφοι όπως ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Ρενέ Ντεκάρτ, ο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς και ο Ιμμάνουελ Καντ. Η μεταφυσική εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της φιλοσοφίας, καθώς διερευνά τα πιο γενικά και θεμελιώδη χαρακτηριστικά της πραγματικότητας, πέρα από όσα μπορούν να περιγραφούν αποκλειστικά από τις φυσικές επιστήμες.
Δωρεάν λήψη βιβλίων Μεταφυσικής (στα αγγλικά)
Γενική λίστα λήψεων – PDF
Η παρακάτω λίστα βιβλίων μεταφυσικής αποτελεί μέρος της διαδικτυακής βιβλιοθήκης τεκμηρίωσης για το συγκεκριμένο θέμα. Περιλαμβάνει μόνο βιβλία που διατίθενται δωρεάν για λήψη.
Modern Metaphysics / Author: Barry M. McCoy / From: formarse.com.ar
The Metaphysics of Aristotle / Author: Aristotle / From: Public domain
Time, Change and Freedom: An Introduction to Metaphysics / Author: Quentin Smith / From: Università degli Studi di Milano Statale
What is metaphysics? / Author: Kit Fine / From: iaoa.org
Η Μεταφυσική του Ιμμάνουελ Καντ
Η ΑΓΑΘΗ ΒΟΥΛΗΣΗ
Σύμφωνα με τον Καντ, η βούληση είναι η ικανότητα του ανθρώπου να ενεργεί σύμφωνα με την έννοια του νόμου. Όταν ενεργούμε, το αν θα επιτύχουμε ή όχι αυτό που επιδιώκουμε συχνά βρίσκεται πέρα από τον έλεγχό μας· επομένως, η ηθική αξία των πράξεών μας δεν εξαρτάται από το αποτέλεσμά τους. Εκείνο που μπορούμε να ελέγξουμε είναι η βούληση που βρίσκεται πίσω από την πράξη. Συνεπώς, η ηθική αξία μιας πράξης πρέπει να αξιολογείται με βάση το κίνητρο που την καθοδηγεί. Αν δύο άνθρωποι, ο Σμιθ και ο Τζόουνς, πραγματοποιήσουν την ίδια πράξη σύμφωνα με την ίδια αντίληψη του νόμου, αλλά γεγονότα πέρα από τον έλεγχο του Σμιθ τον εμποδίσουν να επιτύχει τον σκοπό του, ο Σμιθ δεν είναι λιγότερο άξιος επαίνου επειδή απέτυχε. Από ηθική άποψη, και οι δύο πρέπει να αξιολογούνται ισότιμα, με βάση τη βούληση που καθοδήγησε τις πράξεις τους.
Ο Καντ υποστηρίζει ότι το μόνο αγαθό χωρίς καμία επιφύλαξη είναι η αγαθή βούληση. Όλα τα υπόλοιπα αγαθά που θεωρούνται εγγενώς καλά παρουσιάζουν περιορισμούς. Το θάρρος, η υγεία και ο πλούτος μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κακούς σκοπούς και, επομένως, δεν είναι από μόνα τους εγγενώς αγαθά. Ούτε η ευτυχία αποτελεί απόλυτο αγαθό, αφού, σύμφωνα με τον Καντ, ακόμη και το να είναι κανείς άξιος ευτυχίας προϋποθέτει ότι διαθέτει αγαθή βούληση. Η αγαθή βούληση παραμένει το μοναδικό άνευ όρων αγαθό, ακόμη και όταν οι περιστάσεις είναι δυσμενείς. Η ατυχία μπορεί να καταστήσει κάποιον ανίκανο να επιτύχει τους στόχους του, όμως η αγαθότητα της βούλησής του παραμένει αναλλοίωτη. Η ηθική αξία δεν προκύπτει από την παρόρμηση ή τη φυσική κλίση, ακόμη και όταν αυτές συμπίπτουν με το καθήκον. Προκύπτει μόνο όταν οι πράξεις εκτελούνται από σεβασμό προς τον ηθικό νόμο. Ένας καταστηματάρχης, για παράδειγμα, μπορεί να μην υπερχρεώσει ένα παιδί. Όμως, όπως επισημαίνει ο Καντ, «δεν αρκεί μια πράξη να συμφωνεί με τον ηθικό νόμο· πρέπει να γίνεται χάριν του ίδιου του νόμου».
Υπάρχει σαφής ηθική διαφορά ανάμεσα στον καταστηματάρχη που ενεργεί έντιμα μόνο για να διατηρήσει την καλή του φήμη ή να μη δυσαρεστήσει τους πελάτες του και σε εκείνον που ενεργεί από καθήκον και από σεβασμό προς την αρχή της ειλικρίνειας. Παρόμοια, σε ένα ακόμη από τα γνωστά παραδείγματα του Καντ, η καλοσύνη ενός ανθρώπου που υπερνικά τη φυσική του έλλειψη συμπάθειας προς τους άλλους από σεβασμό στο καθήκον έχει πραγματική ηθική αξία, ενώ η ίδια πράξη από κάποιον που απολαμβάνει αυθόρμητα να προσφέρει χαρά δεν διαθέτει, κατά τον Καντ, την ίδια ηθική αξία. Η ηθική αξία ενός ανθρώπου δεν μπορεί να εξαρτάται από τα φυσικά χαρακτηριστικά ή τις έμφυτες διαθέσεις που του έτυχαν. Τόσο ο εγωιστής καταστηματάρχης όσο και ο εκ φύσεως καλοκάγαθος άνθρωπος ενεργούν με βάση υποκειμενικά και τυχαία κίνητρα. Για την ηθική, σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο το λογικό ον αντιλαμβάνεται και θεμελιώνει τις πράξεις του.
Θα μπορούσε κανείς να πιστέψει ότι το κίνητρο που καθιστά μια πράξη ηθικά καλή είναι η επιδίωξη ενός θετικού αποτελέσματος, όπως η ευτυχία των ανθρώπων ή η προσφορά κάποιου οφέλους. Ο Καντ, όμως, απορρίπτει αυτή την άποψη. Κανένα αποτέλεσμα, όσο επιθυμητό κι αν είναι, δεν μπορεί να θεωρηθεί άνευ όρων αγαθό. Ο πλούτος μπορεί να χρησιμοποιηθεί λανθασμένα, αυτό που πιστεύουμε ότι θα ωφελήσει μπορεί τελικά να προκαλέσει βλάβη και ακόμη και η ευτυχία μπορεί να μην είναι άξια. Επομένως, η επιδίωξη οποιουδήποτε σκοπού, όσο ωφέλιμος κι αν φαίνεται, δεν αποτελεί από μόνη της καθαρό και απόλυτο ηθικό κίνητρο. Δεν είναι ούτε το αποτέλεσμα ούτε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα που προσδίδει ηθικό χαρακτήρα σε μια πράξη. Όπως υποστηρίζει ο Καντ, όλα τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να επιτευχθούν και από άλλες αιτίες, χωρίς να απαιτείται η βούληση ενός λογικού όντος. Το ύψιστο και άνευ όρων αγαθό βρίσκεται μόνο σε μια βούληση που καθοδηγείται από τον λόγο. Συνεπώς, εκείνο που προσδίδει ηθική διάσταση στις πράξεις μας είναι ο σεβασμός προς το ίδιο το καθήκον και η αναγνώριση της αξίας του ως οδηγού της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Ο Ιμμάνουελ Καντ συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους φιλοσόφους της ιστορίας της δυτικής φιλοσοφίας. Η συμβολή του στη μεταφυσική, τη γνωσιολογία, την ηθική και την αισθητική επηρέασε βαθιά σχεδόν κάθε μεταγενέστερο φιλοσοφικό ρεύμα. Το παρόν κείμενο επικεντρώνεται κυρίως στη μεταφυσική και τη γνωσιολογία του, όπως αναπτύσσονται στο σημαντικότερο έργο του, την «Κριτική του Καθαρού Λόγου». Ένα από τα κεντρικά ερωτήματα του Καντ είναι: «Τι μπορούμε να γνωρίζουμε;». Η απάντησή του είναι ότι η ανθρώπινη γνώση περιορίζεται στα μαθηματικά και στις εμπειρικές φυσικές επιστήμες. Σύμφωνα με τον Καντ, δεν είναι δυνατό να επεκτείνουμε τη γνώση μας στον υπεραισθητό κόσμο της θεωρητικής μεταφυσικής, επειδή ο ανθρώπινος νους διαδραματίζει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της εμπειρίας και περιορίζει τη γνώση μας στο εμπειρικό πεδίο του χώρου και του χρόνου.